8 sygnałów wczesnego ostrzegania wykorzystywanych przez model Plimsoll do wykrywania problemów finansowych nawet dwa lata wcześniej
TL;DR: Zanim firma trafia na pierwsze strony gazet z niewłaściwych powodów, sygnały ostrzegawcze są zwykle widoczne w jej sprawozdaniach finansowych już dwa lub trzy lata wcześniej. Model Plimsoll opiera się na ośmiu konkretnych sygnałach finansowych, które pojawiając się razem, niezawodnie wskazują przedsiębiorstwo zmierzające ku problemom finansowym. Ten przewodnik wyjaśnia, czym są te sygnały, jak wyglądały w przypadku znanych upadłości firm oraz jak odczytywać je w sprawozdaniach finansowych, zanim zrobi to reszta rynku.
Carillion nie upadł z dnia na dzień. Thomas Cook również nie. Tak samo Wilko, BHS, Patisserie Valerie czy Bulb Energy. W każdym przypadku finansowe ślady kryzysu były już widoczne w dokumentach publicznych — ukryte w notach do sprawozdań, zmianach kapitału obrotowego oraz rozbieżności pomiędzy raportowanym zyskiem a rzeczywistym przepływem gotówki.
Trudność nie polega na znalezieniu sygnałów. Trudność polega na zrozumieniu, które sygnały mają znaczenie, w jakich kombinacjach występują i kiedy firma przestaje mieć „trudniejszy rok”, a zaczyna być strukturalnie zagrożona.
Właśnie po to powstał model Plimsoll.
Co naprawdę mierzy model Plimsoll
Model Plimsoll ocenia każdą firmę w branży według tych samych dziesięciu wskaźników finansowych i łączy je w jedną ocenę wizualną — od Strong do Danger.
Model jest celowo względny wobec branży: marża 4% może być znakomita w dystrybucji, ale niebezpiecznie niska w sektorze dóbr konsumpcyjnych premium. Dlatego każda firma porównywana jest do swoich konkurentów, a nie do sztywnych wartości granicznych.
Ocena Danger nie oznacza, że firma na pewno upadnie. Oznacza, że jej profil finansowy historycznie odpowiada profilowi przedsiębiorstw, które upadły. To istotna różnica — i taka, która potwierdza się od dekad w przypadku brytyjskich upadłości korporacyjnych.
Poniżej przedstawiamy osiem sygnałów ostrzegawczych, na których model opiera się najmocniej, oraz to, jak wyglądały one w rzeczywistych przypadkach.
8 sygnałów wczesnego ostrzegania
1. Wzrost sprzedaży odbiegający od branży
Pierwszym sygnałem ostrzegawczym rzadko jest całkowity spadek sprzedaży. Znacznie częściej jest to firma rozwijająca się wolniej niż konkurenci — albo rosnąca szybko, gdy reszta rynku się kurczy, co również może być podejrzane.
W latach poprzedzających upadek Wilko wzrost sprzedaży był konsekwentnie niższy od średniej rynku detalicznego. Klienci stopniowo przechodzili do dyskontów, przychody stagnowały, podczas gdy koszty nadal rosły.
Na co zwracać uwagę
Firma rosnąca wolniej niż połowa średniego tempa branży przez dwa kolejne lata lub wykazująca wzrost znacząco odbiegający od rynku.
2. Pogarszające się marże, które stają się trendem
Jeden słaby rok może być przypadkiem. Dwa lub trzy lata spadku marż to już sygnał.
Marża operacyjna jest tutaj najlepszym wskaźnikiem, ponieważ eliminuje wpływ finansowania i podatków, pokazując, czy firma naprawdę zarabia na swojej działalności.
BHS jest klasycznym przykładem. Przez niemal dekadę przed upadkiem marża operacyjna spadała praktycznie co roku.
Na co zwracać uwagę
Firma z marżą operacyjną w najniższym kwartylu branży oraz spadkiem marży przez trzy kolejne lata.
3. Zyski zależne od zdarzeń jednorazowych
Spójrz na różnicę pomiędzy zyskiem operacyjnym a zyskiem przed opodatkowaniem. Jeśli różnica ta wynika ze sprzedaży nieruchomości, przeszacowań aktywów niematerialnych lub „jednorazowych” zysków powtarzających się co roku, podstawowa działalność firmy prawdopodobnie jest słabsza niż sugerują wyniki.
Taki schemat był widoczny w Patisserie Valerie przed ujawnieniem oszustw księgowych.
Na co zwracać uwagę
Rosnący zysk przy stagnacji lub spadku operacyjnych przepływów pieniężnych.
4. Zadłużenie rośnie szybciej niż kapitał własny
Sam dług nie jest problemem. Problemem jest dług rosnący szybciej niż kapitał własny, który ma go zabezpieczać.
Carillion przez lata zwiększał zadłużenie, podczas gdy pokrycie odsetek spadało, a dywidendy finansowano z pożyczek zamiast zysków.
Na co zwracać uwagę
Wzrost zadłużenia przez dwa kolejne lata połączony ze spadkiem pokrycia odsetek.
5. Kapitał obrotowy pod presją
To często najwcześniejszy sygnał ostrzegawczy.
Firma w trudnej sytuacji zaczyna płacić dostawcom później, agresywniej egzekwować należności od klientów i gromadzić zapasy.
Przed upadkiem Thomas Cook w 2019 roku było to wyraźnie widoczne w sprawozdaniach finansowych.
Na co zwracać uwagę
Znaczący wzrost liczby dni płatności dla dostawców przy jednoczesnym spadku marży operacyjnej.
6. Zwrot z kapitału zbliżający się do zera
ROCE (zwrot z zaangażowanego kapitału) jest prawdopodobnie najlepszym wskaźnikiem tworzenia wartości.
Firma z malejącym ROCE staje się coraz mniej efektywna w generowaniu zysków z wykorzystanego kapitału.
Made.com jest dobrym przykładem: szybki wzrost sprzedaży, brak zysków i ROCE, który nigdy nie uzasadniał poziomu inwestowanego kapitału.
Na co zwracać uwagę
ROCE trwale niższy od średniej branżowej.
7. Spadające wykorzystanie aktywów
Relacja sprzedaży do aktywów pokazuje efektywność operacyjną firmy.
Detalista ze spadającą sprzedażą na metr kwadratowy prawdopodobnie ma zbyt wiele sklepów. Producent ze spadającą sprzedażą względem aktywów może posiadać nadmierne moce produkcyjne.
Na co zwracać uwagę
Stały spadek wskaźnika sprzedaży do aktywów.
8. Przepływy pieniężne przestają podążać za zyskiem
Ostatni — i najbardziej wiarygodny — sygnał ostrzegawczy pojawia się wtedy, gdy rachunek przepływów pieniężnych opowiada inną historię niż rachunek zysków i strat.
Zdrowa firma z czasem zamienia zysk operacyjny w gotówkę operacyjną. Firma w kryzysie już tego nie robi.
Bulb Energy jest jednym z najbardziej wyraźnych przykładów ostatnich lat.
Na co zwracać uwagę
Operacyjne przepływy pieniężne znacząco niższe od zysku operacyjnego przez dwa kolejne lata bez wiarygodnego wyjaśnienia.
Jak model Plimsoll łączy te sygnały
Żaden pojedynczy sygnał nie przewiduje upadłości.
Siła modelu Plimsoll polega na łączeniu wszystkich dziesięciu wskaźników finansowych — ośmiu opisanych powyżej plus marży przed opodatkowaniem i wypłacalności — oraz porównywaniu każdej firmy z resztą branży w tym samym okresie.
Wynikiem jest jedna ocena, która przekształca finansowy chaos w jasną pozycję w rankingu branżowym.
Firma oceniona jako Strong znajduje się w górnym kwartylu branży dla większości wskaźników.
Firma oceniona jako Danger znajduje się w dolnym kwartylu i zazwyczaj wykazuje jednocześnie co najmniej trzy z opisanych powyżej wzorców.
Historycznie firmy pozostające w kategorii Danger przez dwie kolejne analizy Plimsoll mają znacznie większe prawdopodobieństwo przejęcia, restrukturyzacji lub upadłości w ciągu kolejnych 24 miesięcy.
Co zrobić, gdy zauważysz te sygnały?
Jeśli klient, dostawca, konkurent lub cel przejęcia wykazuje kilka z tych sygnałów jednocześnie, reakcja zależy od relacji z daną firmą.
- Jeśli to klient: natychmiast przeanalizuj ryzyko kredytowe.
- Jeśli to dostawca: już teraz znajdź alternatywy.
- Jeśli to konkurent: przygotuj się na przejęcie jego klientów.
- Jeśli to cel przejęcia: cena musi odzwierciedlać poziom ryzyka.
Celem modelu Plimsoll nie jest przewidywanie każdej upadłości z absolutną pewnością. Model ma skondensować najważniejsze wskaźniki finansowe do jednej porównywalnej oceny, tak aby sygnały ostrzegawcze były widoczne dla Ciebie, zanim zobaczy je reszta rynku.
To właśnie różnica pomiędzy czytaniem wiadomości… a czytaniem przyszłości.